Uy tín của một tổ chức chính trị không chỉ được tạo nên bởi đường lối đúng, mà còn được Nhân dân cảm nhận hằng ngày qua phẩm chất và hành động của những con người đại diện cho tổ chức ấy. Với Đảng Cộng sản Việt Nam, sức mạnh lãnh đạo trong suốt tiến trình cách mạng luôn gắn liền với tính tiên phong, gương mẫu của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Quần chúng chỉ quý mến những người có tư cách, đạo đức”. Người đồng thời chỉ rõ, muốn hướng dẫn Nhân dân thì cán bộ, đảng viên phải làm mực thước để người khác noi theo. Tư tưởng ấy đặt ra một nguyên lý giản dị nhưng sâu sắc: sức thuyết phục của người cộng sản trước hết không nằm ở lời nói, chức vụ hay danh xưng, mà ở phẩm chất, trách nhiệm, cách ứng xử và kết quả công việc được kiểm chứng trong thực tiễn.

Nêu gương vì thế không phải yêu cầu mang tính hình thức, càng không phải việc chỉ thực hiện khi có kiểm tra, giám sát. Đó là thuộc tính của người đảng viên. Khi tự nguyện đứng trong hàng ngũ của Đảng, mỗi người đồng thời nhận lấy trách nhiệm đặt lợi ích của Tổ quốc, của Nhân dân và tập thể lên trên lợi ích cá nhân; nói đi đôi với làm; dám nhận việc khó, chịu trách nhiệm và chấp nhận sự giám sát của tổ chức, của Nhân dân. Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 của Bộ Chính trị đã nâng yêu cầu này lên một tầm mới khi xác định nêu gương phải trở thành một phương thức lãnh đạo quan trọng, lấy sự nêu gương để tạo uy tín, lan tỏa trách nhiệm và củng cố niềm tin của Nhân dân. Điều đó có nghĩa, nêu gương không chỉ là phẩm chất cá nhân mà còn là phương thức để Đảng gây dựng và nhân lên sức mạnh chính trị trong xã hội.

Điều Nhân dân cần ở người đảng viên trước hết là sự chân thành và gương mẫu trong những việc rất cụ thể. Đó có thể là một cán bộ giải quyết công việc đúng hẹn mà không gây phiền hà; một người đứng đầu dám nhận trách nhiệm khi công việc chưa tốt; một đảng viên ở khu dân cư sẵn sàng nhận phần khó về mình; hay đơn giản là cách ứng xử đúng mực với đồng chí, đồng nghiệp và Nhân dân. Không phải lúc nào việc nêu gương cũng bắt đầu bằng những điều lớn lao. Uy tín nhiều khi được bồi đắp từ việc nhỏ: một cuộc tiếp dân được thực hiện với thái độ cầu thị; một kiến nghị được giải quyết đến nơi đến chốn; một lời hứa được giữ đúng; một khuyết điểm được thẳng thắn nhận trách nhiệm thay vì tìm lý do bao biện. Chính những việc tưởng như bình thường ấy lại là nơi Nhân dân nhận biết rõ nhất bản lĩnh, đạo đức và trách nhiệm của người cán bộ, đảng viên.

Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã chứng minh sức mạnh đặc biệt của sự nêu gương. Trong những năm tháng chiến tranh, biết bao cán bộ, đảng viên đã đi trước, chiến đấu trước, chấp nhận gian khổ, hy sinh. Trong hòa bình, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nhiều thế hệ cán bộ, đảng viên tiếp tục có mặt ở những địa bàn khó khăn, nơi thiên tai, dịch bệnh, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa; tận tụy trong lao động, công tác, nghiên cứu, sản xuất, chiến đấu và phục vụ Nhân dân. Chính những con người cụ thể, những công việc cụ thể ấy làm nên giá trị của hai chữ “đảng viên” trong lòng dân. Bởi trong nhiều trường hợp, một hành động đúng lúc, một việc làm vì dân có sức thuyết phục mạnh hơn rất nhiều lời tuyên truyền.

Nhưng cũng phải nhìn thẳng vào thực tế rằng vẫn còn một bộ phận cán bộ, đảng viên chưa làm tròn trách nhiệm nêu gương. Có người nói nhiều làm ít, nói một đằng làm một nẻo; có người ngại khó, né việc, sợ trách nhiệm; thậm chí có người lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Chỉ thị 07-CT/TW thẳng thắn chỉ ra ở một số nơi trách nhiệm nêu gương, nhất là của người đứng đầu, chưa gắn chặt với giải quyết những vấn đề nổi cộm, bức xúc của Nhân dân; tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, thiếu bản lĩnh đổi mới, không dám làm, không dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung chậm được khắc phục. Quy định số 207-QĐ/TW ngày 26/7/2026 tiếp tục đặt “không thực hiện trách nhiệm nêu gương”, né tránh, đùn đẩy, sợ trách nhiệm, nói không đi đôi với làm, làm việc cầm chừng, chậm trễ trong thực hiện nhiệm vụ vào những biểu hiện phải kiên quyết ngăn chặn.

Điều đáng quan tâm là tác hại của một cán bộ thiếu gương mẫu không chỉ dừng lại ở kết quả công việc cá nhân. Cán bộ, đảng viên là những người Nhân dân thường xuyên tiếp xúc và qua đó cảm nhận trực tiếp hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị. Một cán bộ tận tụy có thể bồi đắp niềm tin; ngược lại, một hành vi nhũng nhiễu, vô cảm, vụ lợi hay thiếu trách nhiệm có thể làm tổn thương niềm tin được vun đắp trong thời gian dài. Vì vậy, bảo vệ uy tín của Đảng phải bắt đầu từ giữ gìn uy tín của từng tổ chức đảng và từng cán bộ, đảng viên.

Trong giai đoạn hiện nay, chuẩn mực nêu gương trước hết phải được đặt trên nền tảng Quy định số 144-QĐ/TW về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới. Năm nhóm chuẩn mực từ yêu nước, tôn trọng Nhân dân, tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc; bản lĩnh, đổi mới, sáng tạo, hội nhập; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; đoàn kết, kỷ cương, tình thương, trách nhiệm; đến gương mẫu, khiêm tốn, tu dưỡng, rèn luyện, học tập suốt đời tạo thành một chỉnh thể thống nhất giữa “đức” và “tài”, giữa kiên định và đổi mới, giữa trách nhiệm với tổ chức và trách nhiệm trước Nhân dân. Đặc biệt, Quy định 144 xác định cán bộ, đảng viên chức vụ càng cao càng phải gương mẫu; cấp trên gương mẫu trước cấp dưới, cấp ủy gương mẫu trước đảng viên, đảng viên gương mẫu trước quần chúng.

Nêu gương trước hết phải thể hiện ở bản lĩnh chính trị và sự thống nhất giữa nhận thức với hành động. Kiên định không có nghĩa là bằng lòng với cái cũ, càng không đồng nghĩa với bảo thủ, trì trệ. Người đảng viên vững vàng về nguyên tắc phải đồng thời có khả năng đổi mới tư duy, chủ động nhận diện vấn đề mới, tìm cách làm hiệu quả hơn và chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Chính vì vậy, Chỉ thị 07-CT/TW xác định trách nhiệm nêu gương cần tập trung vào ba phương diện rất cụ thể: bản lĩnh chính trị, tư duy đổi mới và năng lực tổ chức thực hiện; đạo đức công vụ và kỷ luật thực thi; tinh thần phục vụ Nhân dân. Đây là ba thước đo giúp chuyển nêu gương từ một yêu cầu định tính thành những biểu hiện có thể quan sát, đánh giá bằng công việc và sản phẩm thực tế.

Phẩm chất tiên phong của người cán bộ, đảng viên trong điều kiện mới còn phải thể hiện bằng tinh thần “7 dám”: dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách và dám hành động vì lợi ích chung. Tinh thần ấy không đối lập với kỷ luật, kỷ cương mà phải được đặt trong khuôn khổ nguyên tắc, pháp luật và lợi ích chung. Đáng chú ý, Quy định 207-QĐ/TW năm 2026 khẳng định rõ quy định về những điều đảng viên không được làm không hạn chế tinh thần đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, lợi ích quốc gia – dân tộc. Như vậy, yêu cầu hiện nay không phải lựa chọn giữa “an toàn” và “dám làm”, mà là dám hành động trên nền tảng đúng chủ trương, đúng pháp luật, đúng thẩm quyền và thực sự vì lợi ích chung.

Một đảng viên không tham nhũng, không tiêu cực nhưng trước việc khó lại né tránh, trước cái mới lại e dè, trước vấn đề cấp thiết lại chờ đợi, đùn đẩy thì chưa thể hiện đầy đủ vai trò tiên phong. Trong giai đoạn phát triển mới, người cán bộ không chỉ phải “không làm sai” mà còn phải có năng lực “làm đúng, làm nhanh, làm hiệu quả”; không chỉ giữ mình trong sạch mà còn phải dấn thân giải quyết những vấn đề thực tiễn đang đặt ra. Sự liêm chính nếu tách khỏi trách nhiệm hành động dễ trở thành thái độ cầu an; ngược lại, tinh thần dám làm nếu thiếu nguyên tắc và liêm chính có thể dẫn tới tùy tiện. Nêu gương đòi hỏi sự thống nhất của cả hai phương diện ấy.

Trong thực thi nhiệm vụ, nhất là đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý, cách làm theo tinh thần “6 rõ” gồm rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền có giá trị như một phương thức cụ thể hóa trách nhiệm. Tuy nhiên, cần hiểu đây là cách thức tổ chức, điều hành đang được vận dụng trong thực tiễn quản lý, không phải một chuẩn mực đạo đức chung thay thế các quy định của Đảng đối với mọi đảng viên. Giá trị của “6 rõ” nằm ở chỗ hạn chế tình trạng trách nhiệm tập thể che khuất trách nhiệm cá nhân, khắc phục giao việc chung chung, chậm tiến độ và khó xác định người chịu trách nhiệm.

Đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý và người đứng đầu, yêu cầu nêu gương càng cao. Chức vụ càng cao, phạm vi ảnh hưởng càng lớn thì trách nhiệm nêu gương càng nặng. Không thể yêu cầu cấp dưới tiết kiệm khi người đứng đầu còn phô trương, lãng phí; không thể vận động quần chúng chấp hành kỷ luật khi cán bộ tự cho mình quyền đứng ngoài kỷ luật; càng không thể nói về đổi mới, sáng tạo trong khi bản thân sợ trách nhiệm, không dám quyết định. Quyền lực càng lớn càng phải đi cùng trách nhiệm giải trình cao hơn; quyền quyết định càng nhiều càng phải chịu sự kiểm soát chặt chẽ hơn. Nêu gương của người đứng đầu vì thế không chỉ nằm ở lối sống mà còn thể hiện ở chất lượng quyết sách, năng lực tổ chức thực hiện, thái độ trước khuyết điểm và việc có dám nhận trách nhiệm về kết quả cuối cùng hay không. Muốn cấp dưới làm đúng, cấp trên phải làm mẫu. Muốn quần chúng hành động, cán bộ phải đi trước. Muốn Nhân dân tin, trước hết cán bộ phải thực sự đáng tin.

Trong môi trường số, trách nhiệm nêu gương còn có thêm những nội dung mới và cụ thể hơn. Không gian mạng không phải “không gian riêng” đứng ngoài trách nhiệm của đảng viên. Quy định 207-QĐ/TW nghiêm cấm sử dụng Internet, mạng xã hội, nền tảng số, trí tuệ nhân tạo để tạo lập, phát tán thông tin sai sự thật; đồng thời quy định chặt chẽ trách nhiệm bảo vệ thông tin, tài liệu, dữ liệu bí mật hoặc chưa được phép công bố. Vì vậy, mỗi cán bộ, đảng viên phải nêu gương về kỷ luật phát ngôn, trách nhiệm kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu và văn hóa ứng xử trên không gian mạng; không chạy theo thông tin giật gân, không chia sẻ tùy tiện, không sử dụng công nghệ để khuếch đại thông tin thiếu căn cứ. Đồng thời, cần chủ động lan tỏa giá trị tích cực, tham gia đấu tranh có lý lẽ, có văn hóa với các thông tin và quan điểm sai trái.

Đối với cán bộ, đảng viên trong Quân đội, trách nhiệm nêu gương còn phải được đặt trong những yêu cầu đặc thù của xây dựng Đảng bộ Quân đội và toàn quân. Chỉ đạo “2 kiên định, 2 đẩy mạnh, 2 ngăn ngừa” của Tổng Bí thư tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII bao gồm: kiên định đường lối quân sự, quốc phòng của Đảng và kiên định xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị; đẩy mạnh xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại và đẩy mạnh hội nhập quốc tế, đối ngoại quốc phòng; ngăn ngừa nguy cơ chiến tranh, xung đột và ngăn ngừa mọi biểu hiện suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong Đảng bộ Quân đội và toàn quân. Cùng với đó, yêu cầu “5 vững” hiện được xác định là chính trị vững, kỷ luật vững, công nghệ vững, nghệ thuật quân sự vững, đời sống bộ đội vững. Vì vậy, không nên diễn giải “5 vững” thành vững về chính trị, tư tưởng, tổ chức, đạo đức và cán bộ như bản cũ.

Để mỗi đảng viên thực sự trở thành tấm gương cho quần chúng noi theo, điều quan trọng nhất vẫn bắt đầu từ sự tự giác. Mỗi người cần thường xuyên tự soi, tự sửa và tự đặt mình trước những câu hỏi rất cụ thể: việc mình làm có thống nhất với điều mình nói hay không; nhiệm vụ được giao đã thực hiện đến đâu; có việc gì còn né tránh, đùn đẩy; quyền hạn được giao đã được sử dụng vì lợi ích chung hay chưa; bản thân có thực sự xứng đáng với niềm tin của tổ chức và Nhân dân hay không? Tự soi, tự sửa phải gắn với kết quả công việc và phản hồi của tập thể, của Nhân dân; không thể chỉ dừng ở tự nhận xét định kỳ. Cùng với sự tự giác của mỗi người, tổ chức đảng phải tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực, thực hiện nghiêm kỷ luật, kỷ cương và tạo điều kiện để Nhân dân tham gia góp ý, giám sát cán bộ, đảng viên.

Điều cần tránh là biến các yêu cầu về nêu gương thành một hệ thống khẩu hiệu càng nhiều càng tốt. Chuẩn mực phải ít nhưng rõ, đúng nguồn, đúng đối tượng và quan trọng nhất là phải chuyển hóa thành hành vi. Với cán bộ, đảng viên nói chung, nền tảng trực tiếp hiện nay là các chuẩn mực đạo đức cách mạng theo Quy định 144-QĐ/TW, trách nhiệm thực hành và nêu gương theo Chỉ thị 07-CT/TW, những giới hạn phải tuyệt đối tuân thủ theo Quy định 207-QĐ/TW; tinh thần “7 dám” thúc đẩy bản lĩnh hành động; “6 rõ” góp phần cụ thể hóa trách nhiệm trong tổ chức thực hiện. Đối với cán bộ, đảng viên trong Quân đội, những yêu cầu đó còn gắn với “2 kiên định, 2 đẩy mạnh, 2 ngăn ngừa” và “5 vững” theo đúng phạm vi, nội hàm đã được xác định. Khi mỗi yêu cầu được đặt đúng vị trí, chúng bổ sung cho nhau và tạo thành hệ chuẩn thống nhất giữa phẩm chất, trách nhiệm, kỷ luật và hành động.

Danh dự của người đảng viên không nằm ở chức vụ đang giữ mà trước hết ở những gì để lại trong lòng đồng chí và Nhân dân. Hãy để Nhân dân nhận ra phẩm chất của người đảng viên không phải qua lời tự giới thiệu, mà qua cách làm việc tận tụy, lối sống trong sạch, thái độ gần dân, trọng dân, tinh thần dám chịu trách nhiệm và những việc cụ thể mang lại lợi ích cho cộng đồng. Người đảng viên thực sự gương mẫu không cần tự nói nhiều về sự gương mẫu của mình; chính công việc, cách ứng xử và sự tín nhiệm của Nhân dân sẽ nói thay.

Ở chiều ngược lại, Nhân dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể quan trọng kiểm chứng sự nêu gương. Sự đánh giá của Nhân dân, phản ánh từ cơ sở, kết quả giải quyết công việc và mức độ hài lòng trong những vấn đề gắn trực tiếp với đời sống phải trở thành những căn cứ quan trọng để xem xét phẩm chất, năng lực và uy tín của cán bộ. Nêu gương chỉ thực sự có ý nghĩa khi người được nêu gương cảm nhận được trách nhiệm trước dân và người dân có điều kiện để giám sát trách nhiệm ấy.

Sức mạnh của Đảng suy cho cùng được kết tinh từ sức mạnh của từng tổ chức đảng và từng đảng viên. Đường lối đúng tạo nên phương hướng, nhưng chính những cán bộ, đảng viên tiên phong, gương mẫu mới đưa đường lối ấy vào cuộc sống và chuyển hóa niềm tin thành sức mạnh hành động. Vì vậy, yêu cầu “mỗi đảng viên phải là tấm gương sáng cho quần chúng noi theo” không bao giờ là câu chuyện cũ. Trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu ấy càng trở nên cấp thiết, bởi Nhân dân không chỉ kỳ vọng ở người cán bộ sự trong sạch mà còn đòi hỏi năng lực hành động, tinh thần đổi mới, trách nhiệm giải trình và hiệu quả phục vụ. Mỗi đảng viên giữ vững phẩm chất nhưng không bảo thủ; dám nghĩ, dám làm nhưng không tùy tiện; có quyền hạn nhưng không vụ lợi; gần dân, trọng dân và thực sự vì dân, thì sự nêu gương mới trở thành nguồn sức mạnh từ bên trong của Đảng. Khi từng đảng viên sáng lên bằng đạo đức, bản lĩnh, trách nhiệm và kết quả công việc, hàng triệu tấm gương sẽ cùng góp phần xây dựng Đảng thật sự trong sạch, vững mạnh, củng cố vững chắc niềm tin của Nhân dân và đưa đất nước tiến lên trong kỷ nguyên phát triển mới.

Tài lệu tham khảo:

1.     Hồ Chí Minh (2011), Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

2.     Bộ Chính trị (2026), Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới”.

3.     Bộ Chính trị (2024), Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới.

4.     Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2026), Quy định số 207-QĐ/TW ngày 26/7/2026 về những điều đảng viên không được làm.

5.     Tô Lâm (2026), “Phát biểu tại gặp mặt đại biểu tướng lĩnh Quân đội nghỉ hưu, nghỉ công tác”, ngày 10/02/2026, Báo Quân đội nhân dân.