Ngày 02 tháng 7 năm 1961, Giám đốc Học viện đã ký quyết định thành lập Phòng Học thuật (tiền thân của Phòng Khoa học quân sự ngày nay), với chức năng, nhiệm vụ là giúp Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện chỉ đạo công tác nghiên cứu khoa học, trực tiếp nghiên cứu khoa học và biên dịch, sưu tập, tổng hợp tư liệu phục vụ giảng dạy và nghiên cứu học thuật. Sự ra đời của Phòng Học thuật là dấu mốc lịch sử quan trọng, đánh dấu bước phát triển toàn diện của Học viện sau 10 năm thành lập (1951 – 1961), mở ra bước phát triển mới cho quá trình xây dựng, trưởng thành và phát triển của Học viện, của Phòng trong những chặng đường tiếp theo. Từ đây, cùng với nhiệm vụ giáo dục, đào tạo, nghiên cứu học thuật đã trở thành nhiệm vụ chính trị trung tâm của Học viện. Ngày 30/5/2001, Giám đốc Học viện đã ký Quyết định số 433/QĐ-HV4, công nhận ngày 02/7/1961 là Ngày truyền thống của Phòng Khoa học, Công nghệ và Môi trường (nay là Phòng Khoa học quân sự).

Trải qua 65 năm xây dựng, trưởng thành và phát triển, Phòng Khoa học quân sự đã 5 lần thay đổi tên và có sự sáp nhập: Từ Phòng Học thuật (1961); Phòng Nghiên cứu khoa học, trực thuộc Cục Chính trị (1965 – 1983); Phòng Nghiên cứu biên soạn và thông tin khoa học (1983 – 1986), Phòng Quản lý khoa học (1986 – 1994), Phòng Khoa học, Công nghệ và Môi trường (1994 – 2013), Phòng Khoa học quân sự (6/2013). Để đáp ứng yêu cầu tinh gọn bộ máy hành chính cùng với xây dựng Quân đội “tinh, gọn, mạnh” mà thực tiễn đòi hỏi, ngày 11 tháng 7 năm 2025, Học viện tổ chức Hội nghị công bố Quyết định số 2561/QĐ-BQP ngày 07 tháng 6 năm 2025 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng về việc sáp nhập Phòng Thông tin khoa học quân sự vào Phòng Khoa học quân sự. Đồng thời, quán triệt sâu sắc Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 của Quân ủy Trung ương về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội; Nghị quyết số 1652-NQ/QUTW ngày 20-12-2022 của Quân ủy Trung ương về lãnh đạo công tác khoa học quân sự đến năm 2030 và những năm tiếp theo; Nghị quyết 290-NQ/QUTW ngày 07/01/2026  của Quân ủy Trung ương về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trong Quân đội; nhiệm vụ xây dựng Quân đội “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”; xây dựng Học viện vững mạnh toàn diện “Mẫu mực tiêu biểu”, thông minh, hiện đại. Theo đó, nhiệm vụ của Phòng Khoa học quân sự đã có sự bổ sung, phát triển, đó là: tham mưu giúp Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện xác định những chủ trương, biện pháp lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, điều hành, hướng dẫn hoạt động khoa học quân sự, đổi mới sáng tạo và thông tin khoa học quân sự ở Học viện.

Phòng Khoa học quân sự từ tên gọi Phòng học thuật những năm đầu thành lập đến nay là một chặng đường đầy khó khăn, thử thách nhưng rất vẻ vang và tự hào. Chặng đường 65 năm qua, dưới sự quan tâm chỉ đạo của Thủ trưởng và các cơ quan Bộ Quốc phòng, trực tiếp là sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện Chính trị; sự phối hợp, giúp đỡ của các cơ quan, đơn vị; các thế hệ cán bộ, nhân viên của Phòng Khoa học quân sự đã luôn đoàn kết, chủ động, sáng tạo, đổi mới, khắc phục mọi khó khăn, không ngừng phấn đấu vươn lên, hoàn thành tốt và xuất sắc nhiệm vụ được giao, xây đắp nên truyền thống “Đoàn kết, hiệp đồng, năng động, sáng tạo, khắc phục khó khăn, hoàn thành nhiệm vụ”. Đồng thời, góp phần quan trọng đưa hoạt động khoa học quân sự của Học viện phát triển đồng bộ, toàn diện, có chiều sâu và ngày càng vững chắc.

Trong 65 năm qua, Phòng đã tham mưu cho Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện xây dựng và thực hiện tốt kế hoạch công tác khoa học quân sự dài hạn, trung hạn và hàng năm; thực hiện tốt chức năng quản lý công trình khoa học các cấp. Chỉ tính từ 2011 đến nay, Phòng đã và đang quản lý 06 đề tài khoa học cấp Nhà nước; 33 đề tài cấp Bộ; 126 đề tài cấp Ngành; 08 Chương trình nghiên cứu khoa học cấp Học viện; 1078 đề tài cấp cơ sở; hơn 2.000 đề tài khoa học của học viên; phối hợp, tổ chức thành công 32 cuộc hội thảo khoa học cấp quốc gia, cấp bộ và cấp Học viện, 154 cuộc hội thảo khoa học cấp Viện, phòng, khoa, ban, hệ; tham gia biên soạn Từ điển các cấp; biên soạn, biên tập 158 giáo trình, 347 tài liệu dạy học, 53 sách tham khảo, chuyên khảo bảo đảm tính chính trị tư tưởng, tính khoa học và tính sư phạm phục vụ nhiệm vụ giáo dục, đào tạo của Học viện và các nhà trường Quân đội.

Bên cạnh đó, Phòng đã tham mưu cho Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện lãnh đạo, chỉ đạo, triển khai thực hiện tốt công tác thông tin khoa học, bảo đảm đúng định hướng chính trị, có tính giáo dục và khoa học cao. Năm 2006, dự án thư viện số dùng chung trong Bộ Quốc phòng được triển khai ở Học viện, do Phòng Khoa học quân sự (trước đây là Phòng Thông tin KHQS quản lý) đã đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ trong tổ chức và quản lý hoạt động thông tin khoa học quân sự, từ thư viện truyền thống sang thư viện điện tử. Hiện nay, Phòng KHQS đang quản lý nguồn thông tin tư liệu trên Thư viện số với 58.000 đầu sách, giáo trình, tài liệu; 750 luận án, 4.605 luận văn, 1.154 đề tài khoa học các cấp, 3.231 tài liệu, trên 100 đầu báo, tạp chí; trên 500 ấn phẩm thông tin tư liệu, thông tin chuyên đề, thông tin phục vụ lãnh đạo; gần 50 sản phẩm thông tin nghe nhìn. Nguồn dữ liệu số đã lên tới 10.000 đầu tài liệu, với trên 6 triệu trang cơ sở dữ liệu toàn văn, với trên 100 máy tính tra cứu; hệ thống 2 trang Website luôn hoạt động ổn định, an toàn, kết nối với các cơ quan, đơn vị trong toàn quân…

Cùng với thực hiện nhiệm vụ giáo dục đào tạo, Phòng luôn thực hiện tốt nhiệm vụ nghiên cứu khoa học. Trong 65 năm qua, phát huy tốt vai trò là cơ quan nghiên cứu khoa học, các thế hệ đội ngũ cán bộ Phòng đã trực tiếp tham gia nghiên cứu đề tài khoa học cấp nhà nước, đề tài cấp bộ và chủ trì nghiên cứu nhiều đề tài cấp ngành, cấp Học viện, chủ biên giáo trình, tài liệu dạy học, sách chuyên khảo…. Một số cán bộ của Phòng tham gia giảng dạy đại học, sau đại học; hướng dẫn học viên cao học, nghiên cứu sinh, bảo vệ thành công luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ; viết và công bố hàng trăm bài báo khoa học trên các báo, tạp chí. Nhiều cán bộ đã tham gia cuộc thi chính luận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và đạt giải cao. Bên cạnh đó, Phòng đã đề nghị trên xem xét cho hàng chục lượt cán bộ đi luân chuyển thực tế ở các đơn vị trong Quân đội. Đây là cơ sở để nhiều đồng chí cán bộ Phòng khi trở về đã phát triển thành các tướng lĩnh, giữ nhiều vị trí lãnh đạo cao cấp ở các đơn vị trong và ngoài Học viện.

Trong suốt quá trình xây dựng và phát triển, Phòng Khoa học quân sự thường xuyên coi trọng xây dựng tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh, Phòng vững mạnh toàn diện; tổ chức quần chúng và Hội đồng quân nhân thường xuyên được kiện toàn, hoạt động có nền nếp, đúng chức năng, nhiệm vụ và phát huy tốt vai trò trong thực tiễn. Hiện nay, cán bộ, nhân viên của Phòng có trình độ từ cử nhân trở lên, trong đó có 01 PGS, 02 tiến sĩ; 09 thạc sĩ; hằng năm, Phòng luôn tạo điều kiện để cán bộ, nhân viên được tham gia học tập, bồi dưỡng, tập huấn nâng cao trình độ chuyên môn về quản lý khoa học, nghiệp vụ biên tập xuất bản, lịch sử quân sự, thông tin, thư viện… Tập thể cán bộ, nhân viên trong Phòng luôn đoàn kết, thống nhất, quan tâm, giúp đỡ nhau, sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao.

Với những thành tích đã đạt được trong 65 năm qua, Phòng đã giành được nhiều thành tích và phần thưởng cao quý. Tính từ năm 2001 đến nay, Phòng Khoa học quân sự đã được tặng thưởng: Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất (2020), hạng Nhì (2012), 01 Huân chương Chiến công hạng Ba (2005); 03 Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ; 30 Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng; 03 Bằng khen của Bộ Tổng tham mưu, Tổng cục Kỹ thuật, Tổng cục Chính trị; 07 Cờ thi đua của Học viện; nhiều năm liên tục được tặng Danh hiệu Đơn vị Quyết thắng; nhiều lượt cán bộ, nhân viên được tặng Danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp cơ sở, Chiến sĩ tiên tiến, Bằng khen, Giấy khen…. Năm 2026 Phòng vinh dự được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tặng Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Ba. Có được những thành tích trong 65 năm qua, trước hết là có sự lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát, thường xuyên của Thường vụ Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện; sự quan tâm, giúp đỡ, tạo điều kiện của các cơ quan, đơn vị trong và ngoài Học viện qua các thời kỳ; đặc biệt là thành quả lao động miệt mài, sáng tạo, đóng góp trí tuệ của nhiều thế hệ cán bộ, nhân viên Phòng Khoa học quân sự.

Trong những năm tới, tình hình thế giới và khu vực tiếp tục có những diễn biến phức tạp, khó lường; nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đứng trước những thời cơ và thách thức lớn hơn; sự nghiệp xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, nhất là xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, tiếp tục đặt ra những yêu cầu cao hơn. Cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, l‎ý luận tiếp tục diễn ra quyết liệt và phức tạp. Sự tác động mạnh mẽ từ Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, cùng với đó là sự phát triển bùng nổ của công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo AI, Big Data đang đặt ra cho Phòng những vấn đề mới trong công tác tham mưu triển khai nghiên cứu.

Theo đó, thời gian tới, cán bộ, nhân viên của Phòng tiếp tục quán triệt sâu sắc, vận dụng sáng tạo và thực hiện nghiêm túc Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Học viện lần thứ XVII và Nghị quyết Đại hội Chi bộ Phòng nhiệm kỳ 2025 – 2030. Tập trung tham mưu thực hiện tốt khâu đột phá “mở rộng hợp tác, nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học”, tăng cường mở rộng hợp tác nghiên cứu khoa học với các cơ quan, đơn vị trong và ngoài Quân đội, nâng cao chất lượng các công trình khoa học, trong đó, chú trọng triển khai các công trình khoa học mang tính chuyên sâu về lý luận, có tầm ảnh hưởng trong Quân đội và quốc gia; nâng cao chất lượng hội thảo khoa học các cấp; biên soạn giáo trình, tài liệu; đổi mới, nâng cao chất lượng công tác thông tin khoa học quân sự, đẩy mạng ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng tiềm lực dữ liệu số trong hoạt động tư liệu – thư viện, … phục vụ kịp thời yêu cầu, nhiệm vụ giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, xây dựng Học viện thông minh, hiện đại. Tiếp tục khẳng định vị thế, uy tín của Học viện trong cung cấp luận cứ khoa học cho Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại; xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Thường xuyên quan tâm xây dựng Chi bộ trong sạch vững mạnh; đổi mới phương pháp, tác phong công tác, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Chi bộ; chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của cán bộ, nhân viên. Xây dựng Phòng vững mạnh toàn diện “Mẫu mực, tiêu biểu”, tạo sự chuyến biến mạnh mẽ về chất lượng huấn luyện quân sự; đồng thời, làm tốt công tác hậu cần, kỹ thuật, tài chính. Thường xuyên làm tốt công tác tạo nguồn, bồi dưỡng cán bộ; tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong tự học, tự rèn của cán bộ, nhân viên đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh mới.

Lịch sử truyền thống 65 năm xây dựng, trưởng thành và phát triển của Phòng Khoa học quân sự không chỉ là niềm tự hào mà còn là động lực để mỗi thế hệ cán bộ, nhân viên hôm nay nguyện tiếp tục phấn đấu gìn giữ, kế thừa và phát huy trong điều kiện mới, lập nên những thành công mới, tiếp tục vun đắp cho truyền thống vẻ vang của Phòng, góp phần tô thắm truyền thống của Học viện Chính trị 2 lần Anh hùng./.