Trong quá trình xây dựng, phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước ta luôn coi giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu. Mục tiêu đến năm 2035 được xác định trong Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Hệ thống giáo dục và đào tạo tiếp tục được hiện đại hóa, có bước tiến mạnh, vững chắc về tiếp cận, công bằng và chất lượng”(1). Theo đó, việc nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giáo dục, đào tạo nói chung, chất lượng, hiệu quả hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học nói riêng, đảm bảo khách quan, công bằng là nhiệm vụ cấp thiết đối với các cơ sở giáo dục nói chung, đối với Học viện Chính trị nói riêng.

Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập không chỉ là công cụ đánh giá mức độ tiếp thu kiến thức của người học mà còn là phương tiện để đánh giá khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, phát triển phẩm chất, năng lực và bản lĩnh của người học, đáp ứng yêu cầu mới, cao hơn về chất trong đào tạo, bồi dưỡng, bảo đảm người học có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ. Làm tốt công tác này giúp các chủ thể của quá trình giáo dục đánh giá đúng mức độ đạt được về kiến thức, kỹ năng, mức độ tự chủ và trách nhiệm của người học sau khi hoàn thành một học phần hoặc chương trình đào tạo. Đồng thời, giúp cơ sở đào tạo nhìn nhận, đánh giá, cải tiến chất lượng chương trình đào tạo đáp ứng yêu cầu thực tiễn và xu thế đổi mới giáo dục, đào tạo hiện nay.

Trong bối cảnh giáo dục và đào tạo vẫn còn những hạn chế, bất cập, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo nhằm tạo chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện và thực chất; đặc biệt chú trọng đến việc đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập nhằm phản ánh chính xác năng lực người học và nâng cao chất lượng giáo dục. Nghị quyết yêu cầu “tiếp tục đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá, bảo đảm đánh giá trung thực kết quả học tập và giảng dạy” (2); chủ trương “đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo trong đổi mới phương pháp dạy và học, kiểm tra, đánh giá” (3); công tác kiểm tra và đánh giá phải được bảo đảm theo hướng “đánh giá đúng năng lực người học… kiểm soát chặt chẽ chất lượng đầu ra” (4).

Nhận thức sâu sắc vị trí, ‎ý nghĩa, vai trò, tầm quan trọng của Nghị quyết số 71-NQ/TW, những năm qua, Học viện Chính trị đã có nhiều chủ trương, biện pháp lãnh đạo, chỉ đạo đổi mới rà soát điều chỉnh, bổ sung chuẩn đầu ra chương trình đào tạo, chuẩn đầu ra học phần; tăng tỷ lệ thi vấn đáp, thực hành, trắc nghiệm, nâng cao chất lượng đề thi, đáp án; đổi mới nội dung, hình thức thi kết thúc học phần, thi tốt nghiệp; tổ chức chấm thi, đánh giá kết quả người học. Tuy nhiên, quá trình thực hiện công tác này còn có những hạn chế, đó là: Hình thức thi, kiểm tra, đánh giá kết quả người học theo chuẩn đầu ra của học phần và chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo còn chưa phong phú; hình thức thi trắc nghiệm, thực hành còn ít; bên cạnh đó “tính tự giác trong học tập, rèn luyện của một số học viên chưa cao, còn vi phạm Quy chế Giáo dục, đào tạo” (6). Theo đó, để phát huy kết quả đã đạt được, khắc phục những hạn chế, nâng cao chất lượng hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học; nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo ở Học viện Chính trị hiện nay theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị, năm học 2026 – 2027 Học viện cần thực hiện tốt một số giải pháp cơ bản sau:

Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy các cấp về sự cần thiết đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá

Đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học là yêu cầu tất yếu hiện nay nhằm cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của các bên có liên quan về sử dụng cán bộ do Học viện đào tạo. Để quá trình đổi mới đạt được mục đích và hiệu quả, cấp ủy, chỉ huy các cấp, cán bộ, giảng viên, học viên toàn Học viện cần nhận thức sâu sắc rằng đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học là công việc cần thiết và quan trọng, phải được tiến hành thường xuyên trong quá trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo ở Học viện Chính trị hiện nay và trong những năm tới.

Cần tuyên truyền, quán triệt rõ các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về đổi mới giáo dục, đào tạo, đặc biệt là Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 04/11/2013, Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Chỉ thị của Bộ Quốc phòng, Quân ủy Trung ương về “Đổi mới hình thức, phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục theo hướng đánh giá năng lực người học”. Tổ chức các buổi hội thảo, hội nghị tập huấn để nâng cao nhận thức cho đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục và học viên về mối quan hệ giữa đổi mới nội dung, chương trình đào tạo với đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá; nắm chắc chuẩn đầu ra và cách xây dựng mục tiêu kiểm tra, đánh giá dựa trên chuẩn đầu ra; sự khác biệt giữa đánh giá kiến thức, kỹ năng với đánh giá năng lực; các phương pháp, kỹ thuật đánh giá hiện đại và các cấp độ tư duy mà công tác kiểm tra, đánh giá cần bao quát.

Hai là, tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp trong đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá

Đây là giải pháp quan trọng nhằm tạo sự chuyển biến đồng bộ, vững chắc, bảo đảm đúng hướng của các khâu, các bước trong hoạt động đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học ở Học viện Chính trị hiện nay. Theo đó, cấp ủy, chỉ huy các cấp cần quán triệt và thực hiện có hiệu quả các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, Nghị quyết của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả người học. Trên cơ sở đó, cụ thể hóa thành kế hoạch, chương trình hành động với các giải pháp, lộ trình phù hợp, làm chuyển biến căn bản, toàn diện cả nhận thức và hành động trong hoạt động giáo dục, đào tạo nói chung, hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học nói riêng.

Cấp ủy, chỉ huy các cấp thực hiện tốt vai trò lãnh đạo, chỉ đạo, xây dựng kế hoạch đảm bảo chi tiết, cụ thể cho từng năm học và từng nhiệm vụ, các công việc cần triển khai thực hiện, trách nhiệm của từng cơ quan, khoa, đơn vị; phân công nhiệm vụ cho các khoa, bộ môn, phát huy vai trò của Hội đồng khoa học và đào tạo trong quá trình triển khai, đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ; tăng cường kiểm tra, giám sát thường xuyên tiến độ, chất lượng thực hiện; có báo cáo hằng tháng, từng học kỳ và năm học; thực hiện có hiệu quả, thiết thực cuộc vận động “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục”. Thông qua các biện pháp lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ, tạo sự chuyển biến rõ nét, đạt được mục đích đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động kiểm tra, đánh giá.

Ba là, đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá đồng bộ với đổi mới nội dung, chương trình đào tạo

Hoạt động kiểm tra, đánh giá và nội dung, phương pháp dạy học có mối quan hệ thống nhất hữu cơ với nhau. Chương trình đào tạo gồm các thành tố: Mục tiêu chương trình đào tạo; chuẩn đầu ra; chuẩn đầu vào; khối lượng học tập; cấu trúc, nội dung, phương pháp giảng dạy, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập; các điều kiện để thực hiện chương trình đào tạo. Hiện nay, các đối tượng đào tạo ở Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng rất đa dạng, có mục tiêu, chương trình đào tạo riêng, có nội dung, hình thức, phương pháp kiểm tra, đánh giá khác nhau, nhằm đo được kiến thức, kỹ năng, mức độ tự chủ và trách nhiệm của người học sau khi hoàn thành học phần và chương trình đào tạo. Vì vậy, việc đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá phải được tiến hành một cách đồng bộ với quá trình đổi mới nội dung, phương pháp dạy học và các thành tố khác của chương trình đào tạo.

 Để đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá đồng bộ với đổi mới nội dung, chương trình đào tạo, đòi hỏi đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục và người học xác định rõ mục tiêu của từng chuyên đề, bài giảng, môn học; xác định nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức quá trình dạy học phù hợp với mục tiêu đào tạo và chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo. Trên cơ sở đó, xác định rõ nội dung, hình thức, phương pháp tổ chức thi, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học. Thông qua kết quả kiểm tra, đánh giá, các cơ quan chức năng, cán bộ quản lý giáo dục, chủ nhiệm khoa, bộ môn nghiên cứu, điều chỉnh nội dung, phương pháp dạy học phù hợp, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo.

Bốn là, bám sát chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo; chú trọng đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp kiểm tra, đánh giá

Đây là khâu đột phá hết sức quan trọng bởi, chuẩn đầu ra là yêu cầu đạt được về phẩm chất và năng lực của người học sau khi hoàn thành một chương trình đào tạo, bao gồm yêu cầu tối thiểu về kiến thức, kỹ năng, mức độ tự chủ và trách nhiệm của người học. Đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học phải dựa trên chuẩn đầu ra của học phần và chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo để tiến hành đổi mới. Chú trọng đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp thi, kiểm tra, đánh giá theo cách thức sau:

Về nội dung thi, kiểm tra: Nội dung thi, kiểm tra phải bao quát toàn bộ nội dung học phần theo chuẩn đầu ra của học phần đã xác định, khắc phục hiện tượng chuẩn bị câu hỏi thi theo thói quen truyền thống, câu hỏi thi không rõ cấp độ đánh giá theo các thang đo về kiến thức, kỹ năng…, không phù hợp với chuẩn đầu ra đã xác định; nâng cao tỷ lệ câu hỏi thi tổng hợp, câu hỏi thi mở, câu hỏi thi có nội dung xử lý các tình huống, câu hỏi thi đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, khắc phục câu hỏi thi dạng tái hiện kiến thức; cần thiết kế câu hỏi thi theo các cấp độ tư duy (thang Bloom): nhớ, hiểu, áp dụng, phân tích, tổng hợp, đánh giá phù hợp với từng đối tượng, đảm bảo đề thi đánh giá được phẩm chất và năng lực người học ở những trình độ khác nhau, bậc học khác nhau.

Về hình thức thi, kiểm tra: Đa dạng hóa hình thức thi, kiểm tra, đánh giá để đánh giá đúng phẩm chất, năng lực người học: Thi tự luận, vấn đáp, trắc nghiệm khách quan, kết hợp trắc nghiệm với tự luận; tăng tỷ lệ thi vấn đáp, tập bài, thực hành để rèn luyện kỹ năng của người học. Đối với đối tượng đào tạo giảng viên khoa học xã hội và nhân văn, đào tạo chính ủy trung, lữ đoàn, hướng tới thực hiện hình thức thi thuyết trình để đánh giá năng lực của người học qua việc luận giải một vấn đề cụ thể trong chương trình, môn học, gắn với thực tiễn đơn vị, kết hợp với sử dụng các hình thức khác như: Thu hoạch, tiểu luận, tham quan thực tiễn, báo cáo nghiên cứu, khóa luận, luận văn tốt nghiệp.

Về phương pháp: Kết hợp chặt chẽ giữa kiểm tra thường xuyên, kiểm tra giữa kỳ và thi kết thúc học phần để đánh giá liên tục, kịp thời, nắm được những mặt còn hạn chế của người học; kiểm tra giữa kỳ để đánh giá mức độ tiếp thu kiến thức của người học trong giai đoạn nhất định; kiểm tra cuối kỳ để đánh giá toàn bộ học phần; thi tốt nghiệp để đánh giá mức độ đạt được của người học theo chuẩn đầu ra chương trình đào tạo đã xác định.

Theo đó, cần thực hiện tốt quy trình xây dựng câu hỏi thi, đáp án: Chủ nhiệm bộ môn giới thiệu câu hỏi thi, đáp án cho các đối tượng đào tạo; Hội đồng khoa học và đào tạo cấp khoa thông qua nội dung, chất lượng; chủ nhiệm khoa ký duyệt và chịu trách nhiệm trước Thủ trưởng Học viện về chất lượng câu hỏi thi và đáp án; Ban Khảo thí và Đảm bảo chất lượng giáo dục, đào tạo rà soát chất lượng, thể thức kỹ thuật, đưa vào phần mềm quản lý đề thi‎. Để nâng cao chất lượng câu hỏi thi, đáp án, chủ nhiệm bộ môn cần phát huy tốt vai trò, đề cao trách nhiệm trong giới thiệu câu hỏi thi; bảo đảm tính khoa học, tường minh, chính xác, sát với chuẩn đầu ra học phần.

Năm là, phát huy vai trò, trách nhiệm của các chủ thể trong triển khai đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá. Định kỳ rút kinh nghiệm, cải tiến liên tục hoạt động kiểm tra, đánh giá

Hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập là công việc có nhiều chủ thể tham gia. Để quá trình đổi mới đạt được hiệu quả thiết thực, đáp ứng yêu cầu chuẩn đầu ra, cần phát huy tốt vai trò của từng chủ thể. Trên cơ sở đó, việc triển khai đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá được thực hiện với sự tham gia tích cực, phối hợp chặt chẽ của các bên liên quan, cụ thể:

Vai trò của cấp ủy, chỉ huy các cấp: Thực hiện tốt vai trò hạt nhân lãnh đạo, xác định những chủ trương, biện pháp lãnh đạo sát đúng với tình hình thực tiễn và yêu cầu đổi mới; tích cực chỉ huy, chỉ đạo tạo sự chuyển biến rõ nét, đồng bộ trong toàn Học viện.

Vai trò của các cơ quan chức năng, nhất là Ban Khảo thí và đảm bảo chất lượng giáo dục, đào tạo: Làm tốt chức năng tham mưu, xây dựng quy chế, quy định, kế hoạch, quy trình; hướng dẫn triển khai hoạt động kiểm tra, đánh giá cho các đối tượng đào tạo ở Học viện bảo đảm thực hiện đồng bộ, thống nhất.

Vai trò của chủ nhiệm các khoa, bộ môn: Quán triệt, thực hiện đúng quy chế, quy định, hướng dẫn về xây dựng câu hỏi thi, đáp án; chịu trách nhiệm trước Giám đốc Học viện về chất lượng câu hỏi thi, đáp án; phát huy vai trò của Hội đồng khoa học và đào tạo cấp khoa trong việc xét duyệt câu hỏi thi, đáp án cho các đối tượng.

Vai trò của giảng viên: Tích cực tham gia xây dựng câu hỏi thi, đáp án bảo đảm chất lượng; thực hiện đúng quy trình thi, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học; không ngừng cải tiến phương pháp dạy học nhằm nâng cao kết quả thi, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học.

Vai trò của học viên: Chủ động học tập, rèn luyện; tự đánh giá kết quả học tập của chính mình; phản hồi, góp ý kịp thời về tính công bằng, khách quan, rõ ràng của các bài thi, kiểm tra, các phương pháp kiểm tra, đánh giá.

Hoạt động kiểm tra, đánh giá là một quá trình liên tục, cần có sự cải tiến, hoàn thiện thường xuyên dựa trên thực tiễn tổ chức triển khai thực hiện. Để thực hiện tốt điều này, sau mỗi học kỳ, năm học, tổ chức hội nghị rút kinh nghiệm hoạt động kiểm tra, đánh giá lồng ghép với sơ, tổng kết học kỳ, năm học với sự tham gia đầy đủ của giảng viên, cán bộ quản lý, học viên, cơ quan chức năng liên quan.

Đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học là một khâu then chốt trong quản lý chất lượng giáo dục, đào tạo tại các cơ sở giáo dục nói chung, Học viện Chính trị nói riêng. Để hoạt động này đạt được hiệu quả thiết thực, phù hợp với yêu cầu, thực tiễn theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, cần thực hiện đồng bộ và toàn diện các giải pháp góp phần nâng cao chất lượng hoạt động kiểm tra, đánh giá, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo ở Học viện Chính trị, phát triển năng lực, phẩm chất của người học, xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại./.