Viện Khoa học xã hội và nhân văn quân sự là một cơ sở nghiên cứu khoa học đa ngành với chức năng nghiên cứu, phát triển, ứng dụng kiến thức xã hội nhân văn vào lĩnh vực quân sự. Hiện nay, tình hình thế giới, khu vực và trong nước đang có nhiều diễn biến nhanh chóng, phức tạp tác động nhiều đến sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta. Các thế lực thù địch vẫn ra sức chống phá nước ta bằng nhiều hình thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, thâm độc thông qua chiến lược “diễn biến hòa bình”, đặc biệt trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận. Bối cảnh đó đặt ra yêu cầu, Viện vừa phải đổi mới nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học lên một tầm cao mới, vừa phải đẩy mạnh “Tham gia đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận, góp phần bảo vệ nền tảng, tư tưởng và đường lối quan điểm của Đảng, củng cố mặt trận tư tưởng của lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam”[1].

Thời gian qua, hoạt động đấu tranh tư tưởng, lý luận của Viện đã được tổ chức chặt chẽ và trở thành hoạt động mang tính tự giác cao của đội ngũ các nhà khoa học, nhân viên của Viện. Đảng ủy, chỉ huy Viện đã tập trung chỉ đạo nâng cao chất lượng và mở rộng nội dung, hình thức đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng, lý luận, đường lối, quan điểm của Đảng. Nhiệm vụ đấu tranh tư tưởng, lý luận được Đảng ủy, chỉ huy Viện, các chi ủy, chi bộ quán triệt ngay từ khâu xây dựng kế hoạch, xác định nội dung nghiên cứu của Viện, của ban và cá nhân. Kết quả từ hoạt động đấu tranh tư tưởng lý luận của Viện đã góp phần làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn của các luận cứ khoa học phục vụ sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Tổng cục Chính trị; bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị. Vị thế, uy tín, vai trò của Viện trong cuộc đấu tranh tư tưởng, lý luận ngày càng được khẳng định và nâng cao. Vai trò đó được thể hiện trên các nội dung:

Một là, Viện Khoa học xã hội và nhân văn quân sự đã tích cực nghiên cứu các công trình, đề tài khoa học góp phần cung cấp luận cứ, kết luận khoa học có giá trị, làm cơ sở để phản bác, đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch.

Nhận rõ vai trò, trách nhiệm của cơ quan nghiên cứu chuyên ngành khoa học xã hội và nhân văn cũng như vai trò người chiến sĩ tiên phong trên mặt trận đấu tranh tư tưởng, lý luận của Đảng, của Quân ủy Trung ương, Bộ quốc phòng, lãnh đạo, chỉ huy, cán bộ nghiên cứu của Viện đã tích cực triển khai nghiên cứu nhiều công trình, đề tài khoa học, biên soạn sách, xuất bản sách và các bài báo khoa học đấu tranh trên mặt tư tưởng, lý luận. Đối với nghiên cứu đề tài và viết sách đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận luôn được Đảng ủy, chỉ huy Viện quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo ưu tiên về nguồn lực và kinh phí để thực hiện.

Trong thời gian vừa qua, Viện đã triển khai thực hiện nhiều chương trình nghiên cứu khoa học phục vụ đấu tranh tư tưởng, lý luận nổi bật như: Đề tài khoa học cấp Bộ quốc phòng về “Nghiên cứu, giải pháp phát triển lý luận đấu tranh phòng, chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh cực tư tưởng, văn hóa của Quân đội”; Chương trình “Diễn biến hòa bình” và đấu tranh phòng, chống “diễn biến hòa bình”, mã số KX.VKH.06 với 6 đề tài; cùng với hệ thống các đề tài nghiên cứu cơ bản như: Phát triển lý luận Bảo vệ Tổ quốc; tổng kết việc thực hiện Nghị quyết 27/NQ-TƯ của Bộ Chính trị (khoá V); tổng kết nhiệm vụ quân sự, quốc phòng 20 năm đổi mới; tổng kết đấu tranh chống âm mưu “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch chống phá cách mạng Việt Nam; nghiên cứu nội dung đề án khôi phục chế độ chính ủy, chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới; tổng kết quan điểm lý luận bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của Đảng Cộng sản Việt Nam từ Đại hội IV đến Đại hội XII; tổng kết, bổ sung, phát triển Cương lĩnh năm 1991; xây dựng Đảng về đạo đức…

Đồng thời, Viện đã biên soạn, xuất bản nhiều cuốn sách chống các quan điểm, sai trái, thù địch góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng, lý luận, đường lối quan điểm của Đảng như: bộ sách “Phòng, chống diễn biến hòa bình” trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”; “Những gam màu đậm, nhạt của chiến lược “diễn biến hòa bình” chống phá Việt Nam”; “Bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh”; “Quân đội đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận hiện nay”; “Hỏi - đáp về phòng, chống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” ở nước ta hiện nay”. Các công trình khoa học, bộ sách trên đã xây dựng, cung cấp các luận cứ khoa học phục vụ sự lãnh đạo của Ban chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, trong việc hoạch định chủ trương, đường lối, chính sách, biện pháp phát triển lý luận đấu tranh phòng, chống “diễn biến hòa bình”, bảo vệ nền tảng tư tưởng và củng cố trận địa tư tưởng, lý luận của Đảng trong tình hình mới.

Ngoài nghiên cứu đề tài, biên soạn sách, đội ngũ cán bộ nghiên cứu của Viện đã chủ động viết và công bố nhiều bài báo khoa học có nội dung đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận đăng trên các báo, tạp chí, website Học viện nhất là chuyên mục “phòng, chống diễn biến hòa bình” của Báo quân đội nhân dân; tham gia trả lời phỏng vấn trên Chương trình phát thanh Quân đội nhân dân của Đài tiếng nói Việt Nam và Kênh Truyền hình quốc phòng Việt Nam nhằm đấu tranh, phê phán phản bác các quan điểm sai trái của các thế lực thù địch, xuyên tạc chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối đổi mới của Đảng và Nhà nước ta. Đây cũng là điểm nổi bật trong đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận của Viện, gây được tiếng vang với các “vệt bài đấu tranh” trở thành địa chỉ tin cậy để đặt bài đấu tranh của các báo, tạp chí ở chuyên mục này.

Đặc biệt, được sự chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị và định hướng của Ban chỉ đạo 94 Quân ủy Trung ương, ngày 27 tháng 8 năm 2015, Viện Khoa học xã hội và nhân văn quân sự đã xây dựng và đưa vào hoạt động Blog trên mạng xã hội. Từ đó đến nay, Blog đã phát huy tốt chức năng, nhiệm vụ, đóng góp thiết thực, hiệu quả vào cuộc đấu tranh phòng, chống “diễn biến hòa bình” và đấu tranh trực diện, phản bác các quan điểm phản động, sai trái của các thế lực thù địch trên không gian mạng. Đến nay đã có 3323 bài viết được đăng tải với 7040 lượt bình luận, hàng trăm nghìn lượt người truy cập vào blog từ 98 quốc gia và vùng lãnh thổ. Cùng với hoạt động của blog, để tăng cường hoạt động đấu tranh tư tưởng, lý luận trên không gian mạng của Viện, năm 2019 Viện đã xây dựng và đưa vào hoạt động trên trang youtube kênh truyền thông. Đây là nơi đăng tải những videoclip có nội dung đấu tranh trực diện chống quan điểm sai trái, thù địch do cán bộ, nhân viên của Viện thực hiện. Đồng thời kênh đã tăng cường đăng tải những clip với thông tin chính thống để cộng đồng mạng nâng cao nhận thức, đủ sức “đề kháng” trước các quan điểm sai trái, thù địch. Trong đó, chú trọng đăng tải thông tin chính thống bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, bản chất, truyền thống tốt đẹp của Quân đội... Sau hơn 4 năm đi vào hoạt động kênh truyền thông đã đăng tải được 121 videoclip với hơn 50 nghìn lượt xem. Những kết quả tích cực từ hoạt động của trang blog, kênh truyền thông trên youtube đã góp phần khẳng định uy tín, vai trò xung kích của Viện Khoa học xã hội và nhân văn trong cuộc đấu tranh tư tưởng, lý luận trên không gian mạng hiện nay.

Hai là, thông qua hoạt động giáo dục, đào tạo của đội ngũ giảng viên kiêm nhiệm của Viện đã góp phần quan trọng vào cuộc đấu tranh tư tưởng lý luận.

Bên cạnh nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, Viện được giao nhiệm vụ giáo dục và đào tạo ở Học viện Chính trị và tham gia ở một số cơ sở giáo dục, đào tạo trong và ngoài quân đội. Đội ngũ giảng viên kiêm nhiệm của Viện tham gia nhiều hình thức giáo dục, đào tạo như: giảng dạy đại học, sau đại học, bồi dưỡng kiến thức quốc phòng an ninh đối tượng 2 và đào tạo lý luận chính trị cao cấp tại Học viện, hướng dẫn nghiên cứu sinh, cao học, khoa học, tham gia các hội đồng duyệt đề cương luận văn, luận án….Với vị trí và nhiệm vụ của mình, đội ngũ giảng viên kiêm nhiệm của Viện đã phát huy vai trò quan trọng của mình trong cuộc đấu tranh tư tưởng lý luận góp phần làm thất bại âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng và sự nghiệp đổi mới đất nước. Thông qua giảng dạy, đội ngũ này đã trực tiếp giảng dạy, tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước nhằm xây dựng thế giới quan, phương pháp luận khoa học và phẩm chất chính trị cho người học. Quá trình giảng dạy đồng thời là quá trình phân tích, đấu tranh với các luận điệu sai trái, thù địch có liên quan ở từng môn học, từng chuyên đề, qua đó, học viên có đủ sức đề kháng, “miễn dịch” với sự xâm nhập của các luận điệu sai trái, thù địch. Nhiều cán bộ nghiên cứu của Viện tham gia nghiên cứu, biên soạn giáo trình, tài liệu dạy học có nội dung tích hợp nội dung đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong đó, nhiều tài liệu, giáo trình đã thể hiện được những quan điểm, tư tưởng của Đảng trên các vấn đề lý luận cơ bản về con đường cách mạng Việt Nam, đấu tranh với những nhận thức lệch lạc sai trái, phê phán các quan điểm học thuyết phản động, cơ hội xét lại, góp phần củng cố, nâng cao nhận thức của người học.

Bên cạnh đó, thông qua hoạt động hướng dẫn học viên nghiên cứu khoa học, xây dựng khóa luận, luận văn, luận án vai trò của đội ngũ cán bộ nghiên cứu cả Viện trong cuộc đấu tranh tư tưởng, lý luận càng được đề cao. Với việc định hướng những vấn đề nghiên cứu có hàm chứa nội dung đấu tranh tư tưởng, lý luận đã góp phần tích cực nâng cao nhận thức, bồi dưỡng năng lực, kinh nghiệm, phương pháp công tác cho học viên nói chung, năng lực đấu tranh tư tưởng, lý luận nói riêng, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ đấu tranh tư tưởng, lý luận trong quá trình học tập tại các nhà trường cũng như cương vị công tác sau khi tốt nghiệp và đấu tranh tư tưởng, lý luận của các cơ quan, đơn vị. Bước vào thời kỳ phát triển mới, trước những yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao của nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nhất là những diễn biến phức tạp về bảo vệ chủ quyền biên giới, biển đảo, sự chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch, nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong Quân đội càng phải được coi trọng, quyết tâm chính trị cao. Viện Khoa học xã hội và nhân văn quân sự cần phải thực hiện đồng bộ các giải pháp để xứng đáng là một trong những cơ quan tiên phong, đi đầu trong cuộc đấu tranh tư tưởng, lý luận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay.

Thứ nhất, tiếp tục nhận thức sâu sắc chức năng, nhiệm vụ được giao, đi sâu nghiên cứu đề xuất các nhiệm vụ nghiên cứu thiết thực góp phần xây dựng tiềm lực chính trị - tinh thần của nền quốc phòng toàn dân, xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị; trọng tâm là nâng cao chất lượng công tác giáo dục, bồi dưỡng tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, đoàn kết, dân chủ, kỷ luật, chống những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” của cán bộ, chiến sĩ trong Quân đội; không ngừng đổi mới nội dung, phương pháp, tổ chức lực lượng tập trung nghiên cứu phát triển lý luận, đánh giá đúng thực trạng tư tưởng của quân nhân ở các đơn vị cơ sở; tích cực nghiên cứu, đấu tranh phê phán những quan điểm, hành vi sai trái, sự chống phá của các thế lực thù địch. Từ đó, đề xuất các giải pháp đột phá, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị.

Thứ hai, thường xuyên bồi dưỡng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất, năng lực cho đội ngũ cán bộ, nhân viên của Viện trong đấu tranh tư tưởng, lý luận. Đội ngũ cán bộ, nhân viên khi tham gia đấu tranh tư tưởng, lý luận phải có hiểu biết sâu sắc về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, về đường lối, quan điểm chính trị của Đảng Cộng sản Việt Nam; tuyệt đối trung thành, kiên định về lập trường, tư tưởng chính trị, vững vàng, tin tưởng tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng; gương mẫu, tiên phong trong công tác, học tập, sinh hoạt, thực hiện nghiêm chỉnh đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước; kiên quyết, kiên trì đấu tranh với những quan điểm sai trái, thù địch, góp phần bảo vệ vững chắc Đảng, Nhà nước và chế độ. Do đó, cần phải thường xuyên bồi dưỡng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất, năng lực cho đội ngũ cán bộ, nhân viên của Viện. Để thực hiện có hiệu quả nội dung bồi dưỡng, giáo dục cần sử dụng tổng hợp các hình thức, biện pháp giáo dục phong phú, linh hoạt, tiến hành thường xuyên. Thông qua đào tạo, bồi dưỡng và các hình thức hội thảo khoa học, trao đổi, rút kinh nghiệm, thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học có nội dung đấu tranh tư tưởng lý luận. Đồng thời, thông qua viết sách, báo, tạp chí; bài blog…có tính lý luận, tính thực tiễn và tính thuyết phục, sắc bén, không kinh viện, giáo điều; trong đó, cần cập nhật những tri thức mới của nhân loại và những vấn đề nổi cộm, “điểm nóng” của thực tiễn đang cần phải xử lý, giải quyết

Phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy, chỉ huy Viện, các trưởng ban kết hợp với tính chủ động, tích cực của từng cán bộ, nhân viên trong thực hiện nhiệm vụ. Sử dụng và phát huy những cán bộ nghiên cứu nhiều kinh nghiệm và năng lực tốt trong nghiên cứu khoa học và đấu tranh đấu tranh tư tưởng lý luận. Chú trọng bồi dưỡng cán bộ mới, cán bộ trẻ; tạo điều kiện và động viên họ tích cực học hỏi, tham gia cuộc đấu tranh tư tưởng, đồng thời mạnh dạn giao việc và từng bước đặt ra yêu cầu cao để tạo cho họ động lực phấn đấu vươn lên. Xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên gia đầu ngành chất lượng cao coi đó là lực lượng nòng cốt trong nghiên cứu khoa học và đấu tranh tư tưởng lý luận ở Viện.

Thứ ba, quan tâm bảo đảm điều kiện, phương tiện cho hoạt động đấu tranh tư tưởng lý luận ở Viện Khoa học xã hội và nhân văn quân sự. Lãnh đạo, chỉ huy các cấp cần quan tâm bảo đảm về điều kiện vật chất, phương tiện bảo đảm cho hoạt động đấu tranh tư tưởng lý luận của Viện có chất lượng, hiệu quả cao. Sớm nâng cấp các trang thiết bị hiện đại, bổ sung thêm các máy latop, củng cố hệ thống Internet đảm bảo phục vụ tốt cho cán bộ, nhân viên thực hiện nhiệm vụ đấu tranh tư tưởng lý luận. Tiếp tục tăng cường điều kiện để cán bộ nghiên cứu ở Viện được tiếp cận thông tin, tài liệu từ nhiều nguồn có cả chính thống đã ban hành, có vấn đề đang nghiên cứu và ở một giới hạn nhất định là cả các quan điểm phản diện. Cần tiếp tục quan tâm bảo đảm về cả cơ chế, chính sách đối với lực lượng tham gia đấu tranh tư tưởng, lý luận cả về vật chất, tinh thần. Có cơ chế biểu dương, khen thưởng phù hợp, kịp thời đối với những cá nhân có thành tích tiêu biểu trong cuộc đấu tranh này.

Thứ tư, chủ động mở rộng quan hệ giao lưu, hợp tác, trao đổi thông tin, kinh nghiệm nghiên cứu với các tổ chức, cơ quan, nhất là các cơ quan truyền thông, báo chí, nhà xuất bản nhằm nâng cao hiệu quả công tác nghiên cứu và coi trọng bồi dưỡng đội ngũ cán bộ nghiên cứu. Trải qua quá trình xây dựng, phát triển và trưởng thành, các thế hệ cán bộ nghiên cứu của Viện đã nỗ lực, chủ động khắc phục khó khăn, đoàn kết, quyết tâm phấn đấu vươn lên hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ thường xuyên và đột xuất, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp nghiên cứu khoa học, giáo dục - đào tạo và xây dựng Viện. Viện Khoa học xã hội và nhân văn quân sự đã có sự phát triển nhanh, vững chắc cả về chất lượng nghiên cứu khoa học và đội ngũ; từng bước định hình được mô hình của một Viện nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực khoa học xã hội nhân văn quân sự. Trải qua 25 năm xây dựng và phát triển, với những kết quả đã đạt được Viện Khoa học xã hội và nhân văn quân sự, Học viện Chính trị đã từng bước khẳng định được vị thế là một trong những đơn vị tiên phong, xung kích đi đầu trong cuộc đấu tranh tư tưởng, lý luận, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Hằng năm được Thủ trưởng Bộ quốc phòng, Tổng cục Chính trị tặng Bằng khen về thành tích đấu tranh phòng, chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận. Đây là cơ sở, nền tảng để tạo thế và lực vững chắc cho bước phát triển của Viện Khoa học xã hội và nhân văn quân sự trong những năm tiếp theo./.

[1] Học viện Chính trị, Quy định chức năng, nhiệm vụ mối quan hệ công tác của Viện Khoa học xã hội và nhân văn quân sự và chức trách, nhiệm vụ của chỉ huy Viện Khoa học xã hội và nhân văn quân sự (Ban hành kèm theo theo Quyết định số 249/QĐ-HV ngày 07/2/2020 của Giám đốc Học viện Chính trị).